Vragen stellen

Vragen stellen is een belangrijk onderdeel van intervisie. Er zijn 2 soorten vragen: gesloten/gerichte vragen en open vragen.

Gesloten/gerichte vragen

• Gesloten vragen zijn vragen die met ‘ja’ of ‘nee’ te beantwoorden zijn: heb je het vuilnis buiten gezet?
• Gerichte vragen hebben maar één antwoordmogelijkheid: Hoe oud ben je?

Open vragen

• De antwoordgever moet zelf het antwoord bedenken. Denkprocessen worden daardoor op gang gebracht: Wat gebeurde er nadat je collega woedend de deur uit stormde?
  De meeste open vragen beginnen met een W:
  - Wat…
  - Wie…
  - Waar…
  - Welke…
  - Wanneer…
  - Waartoe…
  - Welke wijze...
  - Waardoor…
  - Waarom…
  - Hoe…

De waarom-vraag is een goede vraag, maar wordt vaak ervaren als een verantwoording. Het effect kan zijn dat mensen heel emotioneel reageren. Probeer daarom waaromvragen zo neutraal mogelijk te stellen. Daarbij is de toon van stem en de expressie van je gezicht belangrijk. Formuleer de vragen vanuit een positieve intentie!

Een gesloten vraag is soms nodig om feitelijkheden vast te stellen (klopt het dat….?). Een waarom-vraag vraagt, mits neutraal gesteld, naar de reden van een actie. Twee soorten vragen die bij intervisie niet het juiste effect zullen hebben zijn suggestieve vragen en kritische vragen:

• Suggestieve vraag: ‘Dus je bent wel gewend om alleen te werken?’ Deze vraag zegt meer over de vraagsteller dan de antwoordgever. Er is een interpretatie gemaakt en een conclusie getrokken. De antwoordgever moet van goeden huize komen om deze vraag neutraal te kunnen beantwoorden.
• Kritische vraag: ‘Ben je niet een beetje snel tot die conclusie gekomen’? Hiervoor geldt hetzelfde als voor de suggestieve vraag. De vraagsteller maakt een interpretatie en trekt een conclusie en vraagt hiermee geen informatie.

Twee andere vragen die vermeden moeten worden bij intervisie:

• De samengestelde vraag.
• De 'of-vraag'.

Een voorbeeld van een samengestelde vraag ofwel meerdere vragen tegelijk stellen is: Kun je me vertellen hoe je dat aangepakt hebt? Met wie heb je dat bijvoorbeeld gedaan en heb je de aanpak zelf bedacht?Een samengestelde vraag bevat vaak het woordje en. Het stellen van meerdere vragen komt vooral voor als de vraagsteller niet meteen een antwoord krijgt of de ander ziet fronsen.

Voorkomen samengestelde vraag: Meerdere vragen tegelijk stellen kun je voorkomen door heel bewust een stilte te laten vallen na het stellen van een vraag. Als iemand niet meteen antwoord kan geven, komt dat vaak doordat de vraag hem aan het denken heeft gezet. Het is dus een goede vraag geweest!

Een voorbeeld van de of-vraag is: Toen je daarnet naar buiten liep, was dat om het vuilnis buiten te zetten of om de fiets in de garage te zetten?De beantwoorder krijgt twee opties die mogelijk beide niet juist zijn. Daarbij zijn het twee gesloten vragen.
Voorkomen van de of-vraag: voor een deel doe je hetzelfde als bij de samengestelde vraag. Probeer dus maar één vraag tegelijk te stellen en zorg dat het een open vraag is. Vraag of iemand anders je er steeds op wilt wijzen als je een of-vraag stelt.

Vier soorten open vragen:
Verduidelijkende vragen
Je wilt meer informatie over het onderwerp. Je vraagt dan:

• Wat betekent het nu precies voor je?
• Kun je er iets meer over vertellen
• Hoe bedoel je dat precies
• Wie doe dat dan? Met welke reden denk je?

Creatieve vragen
Je wilt dat de ander zich openstelt voor nieuwe mogelijkheden. Je vraagt dan:

• Hoe gaan jouw groepsgenoten met de situatie om?
• Hoe zou je het aanpakken als het om ... (hobby) ... ging?
• Hoe zou ... (idool) ... het aanpakken denk je?
• Als ... (vrienden) ... dit overkwam, wat zou je dan adviseren?

Procesgerichte vragen
Je wilt weten hoe het komt dat de prestatie niet voldoet. Je vraagt dan:

• Wat heb je nodig om je werk op tijd af te hebben?
• Wat wil je als resultaat van dit gesprek?
• Wie kun je om hulp vragen?
• Hoe is het zo gekomen?

Empathische vragen
Je wilt weten wat het effect is voor de ander op een gebeurtenis. Je vraagt dan:

• Hoe voelde jij je toen dat gebeurde?
• Kun je het aan denk je?
• Wil je erover praten?
• Wat zou je het liefst willen?

Samengevat
Vermijd

• Suggestieve vragen: 'Dus je bent wel gewend om alleen te werken?'
• Gesloten vragen: 'Ben je dat met me eens?'
• Waarom vragen: 'Waarom heb je dat gedaan?'

Wel

• Open vragen: 'Wat, waar, wanneer, hoe, kun je me iets meer vertellen over ...'
• Doorvragen: 'Wat bedoel je met 'ze'?

Nog eens op een rijtje

Oefening